درک درک حسی (آگاهی مرتبه ی دوم حسی) و خودآگاهی بدنمند در نظریه ی ابن سینا

نوع مقاله : علمی ـ پژوهشی

نویسنده
پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
10.30497/ap.2026.247993.1732
چکیده
ابن‌سینا در مواردی تصریح می‌کند انسان نحوه‌ای ادراکِ بدنمند از خود دارد؛ چنان که خویشتن را نه برهنه، بلکه پوشیده و پیوسته به بدن درمی‌یابد. این نگاه با نظریه‌ی او درباره‌ی خودآگاهی ناهمساز می‌نماید، زیرا خودآگاهی نزد وی، بویژه در تجربه‌ی فکری انسان معلق، ادراکی ابتدایی، بی‌واسطه، بی قید وشرط و مستقل از همه ی حالات و کنش های شناختی و محتوای آن‌ها و نیز اندام‌ها و قوای ادراکی بدنی است؛ بگونه‌ای که نه از آن‌ها اثر یا نشانی می‌پذیرد، و نه در آن‌ها بازتابی دارد. این دوگانگی میان خودآگاهی ابتدایی محض و ادراکِ بدنمند از خود، ضرورت تبیین پیوند خود (نفس) و بدن در آگاهی را برجسته می‌کند. این پژوهش در پی تبیین امکان تحقق نحوه ای خودآگاهی بدنمند ، در نظریه ابن‌سینا است. نوشتار پیشرو نشان می دهد که «ادراک حسی درست (تام)» در نظریه ی ابن سینا دو لایه دارد یکی ادراک پدیده (پیدایی برای درک کننده) و دیگری کنش آگاهانه ی درکِ درک که در آن نسبت ادراک(صورت ادراکی) با درک‌کننده آشکار می شود و به آگاهی از خود درک‌کننده‌ی پدیده می‌انجامد. این خودآگاهی، از آن‌روی که در بستر ادراک حسی و در پیوند با پدیده‌های جسمانی تحقق می‌یابد، مناسبتی با سرشت جسمانی پدیده ها و اندام ها و قوای بدنی احساس دارد و تابع آن است. بدین‌ترتیب، خودآگاهی مندرج در ادراک حسی، که محصول کنش عقلی درک کننده به فعل و ابزار اندام خود در پیوند با پدیده ی بیرونی است، برخلاف شعور بنیادیِ ابتدایی، درکی اکتسابی، نوشونده و متعین به ویژگی های اندام حسی-بدنی و شرایط و موقعیت ادراک است و تصویری بدنمند (پیوسته به بدن) از خود فراروی ما می‌نهد. درواقع، یگانگی فاعل شناسا (نفس) سبب پیدایی تصویری یکپارچه از کنش‌های لایه‌های مختلف شناختی می شود که در آن، «خود» پیوندی بنیادی با بدن و اندام-ابزار حسی و پدیده های مادی دارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Perception of Perception (Second-Order Perception) and Bodily Self-awareness in Ibn Sina’s Theory

نویسنده English

Morteza Jafarian
Institute for Humanities and Cultural Studies
چکیده English

Ibn Sina affirms a kind of bodily self-apprehension: one apprehends oneself not as bare, but as accompanied by the body. This seems to conflict with his theory of self-awareness, since in the “Floating Man” thought experiment self-awareness is primordial, non-mediated, and unconditional, independent of cognitive acts, their contents, and bodily sense-organs and faculties. The tension between primordial self-awareness and embodied self-apprehension calls for an explanation of how self and body are related in consciousness.This study argues that embodied self-apprehension can arise within Ibn Sina’s framework through “correct” sensory perception, which has two layers: first, the perception of the concrete phenomenon as it appears to the perceiver; and second, a conscious apprehension of one’s own perceiving, in which the relation of the perceptual act to the perceiver is disclosed and self-awareness as the subject of perception emerges. Since this self-awareness arises within sensory perception and bodily phenomena, it is conditioned by the bodily nature of those phenomena and by bodily organs and sensory faculties. Accordingly, the self-awareness embedded in sensory perception is an acquired, dynamic cognition, shaped by bodily sense-organs and the concrete conditions of perception. It thus presents an embodied, body-bound image of the self. In this way, the unity of the knowing soul yields a unified picture of diverse cognitive acts, in which the self remains fundamentally tied to the body, sensory organs, and material phenomena

کلیدواژه‌ها English

Bodily Self-awareness
Perception
Perceiving of Perception
Sense
Faculty Ibn Sina

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 04 خرداد 1405