نسبت‌سنجی حکمت عملی و علوم‌انسانی با تکیه بر دیدگاه‌های فارابی

نوع مقاله : علمی ـ پژوهشی

نویسنده
دانش‌آموختة دکترای فلسفة اسلامی دانشگاه باقرالعلومعلیه‌السلام قم، قم، ایران
چکیده
یکی از راهکارهای پیشنهادی برای تولید علوم‌انسانی اسلامی، بهره‌گیری از حکمت عَملی‌ست. ازنظرِ برخی حکمت عملی همان علوم‌انسانی است که در دوران جدید گسترش و پیشرفت‌کرده‌است. با توجه به اندیشه‌های فارابی به‌نظرمی‌رسد گرچه شاید حکمت عملی در موضوع و مسائل با علوم‌انسانی شباهت‌هایی داشته‌باشد، حداقل به‌لحاظ روش، غایت، کارکرد، نوع قضایا، مبادی و... با علوم‌انسانی حاضر تفاوت‌هایی اساسی دارد و یکسان‌‌انگاری این دو درست نیست. علاوه‌بر آن، شاید بتوان با دقت نتیجه‌گرفت که حکمت عملی و علوم‌انسانی در موضوع نیز متفاوت‌اند، گرچه در ظاهر یکسان به‌نظر‌می‌رسند. حکمت عملی، عِلمی حقیقی و برهانی است برای رساندن انسان به سعادتی حقیقی و نهایی؛ درحالی‌که علوم‌انسانی حاضر، غیرحقیقی و اعتباری‌اند و برای شناخت سعادت حقیقی متناسب با حقیقت انسان تلاشی انجام‌نمی‌دهند؛ بااین‌وصف حکمت عملی و علوم‌انسانی نه‌تنها یکسان نیستند، بلکه می‌توان نتیجه‌گرفت حکمت عملی مبتنی‌بر فلسفه و آموزه‌‌های اسلامی، جایگزینی‌ست برای علوم‌انسانی حاضر که مبتنی‌بر افکار و فرهنگ و فلسفة رایج در غرب است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Correlation between Practical Wisdom and Humanities based on Farabi's Views

نویسنده English

hesam aldin sharifi
Graduated with a PhD in Islamic Philosophy from Baqir Al-Uloom University of Qom, Qom, Iran
چکیده English

One of the proposed solutions for producing Islamic humanities is to utilize practical wisdom. According to some, practical wisdom is the humanities that have expanded and advanced in the modern era. According to Farabi's thoughts, it seems that although practical wisdom may have some similarities with humanities in terms of subject matter and issues, it has fundamental differences with the current humanities at least in terms of method, purpose, function, type of propositions, principles, etc., and it is not correct to equate the two. In addition, it may be possible to accurately conclude that practical wisdom and humanities are also different in subject matter; although they appear to be the same on the surface. Practical wisdom is a true science and a proof for leading humans to true and ultimate happiness. While the current humanities are unreal and unreliable and do not make any effort to recognize true happiness in proportion to the truth of man. With this description, practical wisdom and the humanities are not only not the same, but it can be concluded that practical wisdom based on Islamic philosophy and teachings is an alternative to the current humanities, which are based on the ideas, culture, and philosophy prevalent in the West.

کلیدواژه‌ها English

Humanities
Practical Wisdom
Al-Farabi
Subject of Science
Purpose of Science
Research Method
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1405ق). منطق شفا (محمدتقی دانش‌پژوه، به‌تصحیح) (جلد 1 و 3). قم: مکتبة آیت اللّٰه مرعشی نجفی.
ارسطو (1343ق). علم الاخلاق الی نیقوماخوس (بارتلمی سانتهلیر، به‌ترجمة یونانی به فرانسه و تعلیق) (احمد لطفی السید، به‌ترجمة عربی). مصر: مطبعة دار الکتب المصریه (نشر اثر اصلی، 1870م).
ارسطو (1366). متافیزیک (شرف‌الدین خراسانی، به‌ترجمه). تهران: نشر گفتار (نشر اثر اصلی، ‌1870م).
ارسطو (1378). اخلاق نیکوماخوس (محمدحسین لطفی، به‌ترجمه). تهران: انتشارات حکمت (نشر اثر اصلی، 1870م).
امیری طهرانی، سید محمدرضا (1398). تحلیل نسبت علوم‌‌انسانی و اجتماعی و حکمت عملی. حکمت معاصر، 2 (10)، 85-63.
بلیکی، نورمن دبلیو. اچ. (1391). پارادایم‌های تحقیق در علوم‌انسانی (سید حمیدرضا حسنی، محمدتقی ایمان، و مسعود ماجدی، به‌ترجمه، تدوین، مقدمه و تعلیقات). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه (نشر اثر اصلی، 1991م).
پارسانیا، حمید (1401). فلسفه و روش علوم اجتماعی. قم: بوستان کتاب.
جوادی آملی، عبدالله (1387). مبادی اخلاق در قرآن. قم: مرکز نشر اسراء.
حسنی، سید حمیدرضا، و موسوی، سید هادی (1399). جایگاه‌شناسی حکمت عملی (در جست‌وجوی علوم انسانی). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
حسنی، سید حمیدرضا (1401). چیستی علوم‌انسانی. فصلنامهٔ روش‌شناسی علوم‌انسانی، 28(11)، 1۴-1.  
حسنی، سید حمیدرضا، و موسوی، سید هادی (1397).  حکمت عملی به‌مثابة فلسفة علوم انسانی. فصلنامهٔ روش‌شناسی علوم انسانی، 24 (97)، 57-73. 
حسنی، سید حمیدرضا، و موسوی،  سید هادی (1402). حکمت عملی؛ خاستگاه علوم انسانی مدرن. دوفصلنامهٔ علمی مطالعات حکمت عملی، 1(1)، 271-296.
خسروپناه، عبدالحسین (1391). چیستی فلسفة علوم‌انسانی. فصلنامهٔ آیین معرفت 10(31)، 1-26
دیلتای، ویلهم (1389). مقدمه بر علوم‌انسانی (منوچهر صانعی دره‌بیدی، به‌ترجمه و مقدمه). تهران: ققنوس (نشر اثر اصلی، 1989م).
راین، آلن (1367). فلسفهٔ علوم اجتماعی (عبدالکریم سروش، به‌ترجمه). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی (نشر اثر اصلی، 1970م).
زمانی، سید مسعود (1397). علوم‌انسانی: نام‌ها و نزاع‌ها. جاودان خرد، 2 (33)، 173- 198
شریفی، احمدحسین (1393). مبانی علوم‌انسانی. تهران: مرکز پژوهش‌های علوم اسلامی صدرا.
فارابی، محمد بن محمد (1408ق). منطقیات فارابی (محمدتقی دانش‌پژوه، به‌کوشش) (جلد ۱). قم: انتشارات آیت‌الله مرعشی نجفی. 
فارابی، محمد بن محمد (1413ق). تحصیل السعادة و تنبیه علی سبیل السعادة در الاعمال الفلسفیة (دکتر جعفر آل‌یاسین، به‌تحقیق و تعلیق). بیروت: دار المناهل.
فارابی، محمد بن محمد (1980م). فلسفهٔ افلاطون (در ضمن کتاب افلاطون در اسلام، عبد الرحمن بدوی). مصر: دار الاندلس.
فارابی، محمد بن محمد (1986م). کتاب الحروف (محسن مهدی، به‌تحقیق و تعلیق). بیروت: دار المشرق.
فارابی، محمد بن محمد (1991م). کتاب الملة (محسن مهدی، به‌تصحیح). بیروت: دار المشرق.
فارابی، محمد بن محمد (1995م). آراء اهل المدینة الفاضلة (علی بو ملحم، به‌مقدمه و شرح و تعلیق). بیروت: مکتبة الهلال.
فارابی، محمد بن محمد (1996م). احصاء العلوم (علی بو ملحم، به‌مقدمه و شرح). بیروت: مکتبة الهلال.
فارابی، محمد بن محمد (2002م). الجمع بین رإیی الحکیمین (علی بوملحم). بیروت: مکتبة الهلال.
فارابی، محمد بن محمد (بی‌تا). فلسفهٔ ارسطو. بی‌جا، بی‌نام.
فروند، ژولین (1362). آراء و نظریه‌ها در علوم‌انسانی (علی‌محمد کاردان، به‌ترجمه). تهران: مرکز نظر دانشگاهی (نشر اثر اصلی، بی‌تا).
کوریک، جیمز آ. (1382). رنسانس (آزیتا یاسایی، به‌ترجمه). تهران: ققنوس (نشر اثر اصلی، 1998م).
مطهری، مرتضی (1380). مجموعه آثار (ج22). تهران: انتشارات صدرا.
نبوی، لطف‌الله (1384). مبانی منطق و روش‌شناسی. تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
یزدان‌پناه، سید یدالله (1401). چیستی و نحوهٔ وجود فرهنگ (فلسفهٔ فرهنگ). قم: کتاب فردا.