دانشگاه امام صادق علیه‌السلام حکمت سینوی (مشکوه النور) 2538-5275 29 74 2026 03 21 Perception of Perception and Embodied Self-Awareness in Avicenna درک درک حسی (آگاهی مرتبه­ دوم) و خودآگاهی بدن‌مند در نظریه­ ابن‌سینا 311 341 78149 10.30497/ap.2026.247993.1732 FA مرتضی جعفریان استادیار گروه پژوهشی فلسفه اسلامی و حکمت معاصر پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران. Journal Article 2025 03 25 <span lang="EN-US">Ibn Sina affirms a kind of bodily self-apprehension: one apprehends oneself not as bare, but as accompanied by the body. This seems to conflict with his theory of self-awareness, since in the “Floating Man” thought experiment self-awareness is primordial, non-mediated, and unconditional, independent of cognitive acts, their contents, and bodily sense-organs and faculties. The tension between primordial self-awareness and embodied self-apprehension calls for an explanation of how self and body are related in consciousness.This study argues that embodied self-apprehension can arise within Ibn Sina’s framework through “correct” sensory perception, which has two layers: first, the perception of the concrete phenomenon as it appears to the perceiver; and second, a conscious apprehension of one’s own perceiving, in which the relation of the perceptual act to the perceiver is disclosed and self-awareness as the subject of perception emerges. Since this self-awareness arises within sensory perception and bodily phenomena, it is conditioned by the bodily nature of those phenomena and by bodily organs and sensory faculties. Accordingly, the self-awareness embedded in sensory perception is an acquired, dynamic cognition, shaped by bodily sense-organs and the concrete conditions of perception. It thus presents an embodied, body-bound image of the self. In this way, the unity of soul as the knower subjct yields a unified picture of diverse cognitive acts, in which the self remains fundamentally tied to the body, sensory organs, and material phenomena.</span> <span lang="FA">ابن‌سینا در مواردی تصریح می‌کند انسان نحوه‌ای ادراکِ بدنمند از خود دارد؛ چنان­که خویشتن را نه برهنه</span><span lang="AR-SA">، بلکه همراه، پوشیده و پیوسته به بدن درمی‌یابد. </span><span lang="FA">این نگاه با نظریه‌ او درباره‌ خودآگاهی ناهمساز می‌نماید، زیرا خودآگاهی نزد وی، بویژه در تجربه‌ فکری انسان معلق، ادراکی ابتدایی، بی‌واسطه، بی­قید وشرط و مستقل از همه­ی حالات و کنش­های شناختی و محتوای آن‌ها و نیز اندام‌ها و قوای ادراکی بدنی است؛ بگونه‌ای­که نه از آن‌ها اثر یا نشانی می‌پذیرد، و نه در آن‌ها بازنمایی یا بازتابی دارد. این دوگانگی میان خودآگاهی بنیادی ابتدایی محض و ادراکِ بدنمند از خود، ضرورت تبیین پیوند خود (نفس) و بدن در ساحت آگاهی را برجسته می‌کند. این پژوهش در پی تبیین امکان تحقق نحوه­ای خودآگاهی بدنمند یا ادراک بدنمند از خود ، در نظریه ابن‌سینا است. </span><span lang="AR-SA">نوشتار پیش­رو نشان می­دهد که «ادراک حسی درست (تام)» در نظریه­ی ابن­سینا دو لایه دارد یکی ادراک پدیده­ی عینی محسوس (</span><span lang="FA">پیدایی آن برای درک­کننده) و دیگری کنش آگاهانه­ی</span><span lang="AR-SA"> درکِ درک که در آن نسبت ادراک(صورت ادراکی) با درک‌کننده آشکار می­شود و به آگاهی از خود در نقش درک‌کننده‌ آن پدیده­ می‌انجامد. این خودآگاهی، از آن‌روی­که در بستر ادراک حسی و در پیوند با پدیده‌های جسمانی تحقق می‌یابد، مناسبتی با سرشت جسمانی پدیده­ها و اندام­ها و قوای بدنی احساس دارد و تابع آن است. بدین‌ترتیب، خودآگاهی مندرج در ادراک حسی، که محصول ملاحظه یا کنش عقلی درک­کننده به فعل خود و ابزار-اندام خود در پیوند با پدیده­ی بیرونی است، برخلاف شعور بنیادیِ ابتدایی، درکی اکتسابی، نوشونده و متعین به ویژگی­های اندام حسی-بدنی و شرایط و موقعیت ادراک است و تصویری بدنمند (پیوسته به بدن) از خود </span><span lang="FA">فراروی ما می‌نهد. درواقع، یگانگی فاعل شناسا (نفس) سبب پیدایی تصویری یکپارچه از کنش‌های مختلف لایه‌های مختلف شناختی می­شود که در آن، «خود» پیوندی بنیادی با بدن و اندام-ابزار حسی و پدیده­های مادی دارد. </span> https://ap.isu.ac.ir/article_78149_e9c0c332196d37ae07ebfb2f6347360e.pdf